به گزارش خبرگزاری حوزه، حجتالاسلام والمسلمین محسن مهاجرنیا رئیس اندیشکده مطالعات انقلاب اسلامی دانشگاه طلوع مهردر دومین نشست از شانزدهمین دوره سلسله کرسیهای آزاداندیشی (نشست ۳۰۷) که با موضوع «عقلانیت دینی؛ از اندیشه تا حکمرانی» به همت اندیشکده مطالعات انقلاب اسلامی دانشگاه طلوع مهر و مجمع هماهنگی پیروان امام و رهبری استان قم در دانشگاه طلوع مهر برگزار شد، با ادامه مباحث جلسه گذشته درباره مفهوم عقلانیت اظهار کرد: عقلانیت یک هنر است؛ هنر تصمیمگیری، برنامهریزی، زیستن و بهزیستن در شرایط مختلف.
وی افزود: انسان گاهی در شرایط عادی زندگی میکند و گاهی با بحران، کمبود، خطر و محدودیت مواجه است و هر یک از این شرایط، عقلانیت متناسب با خود را میطلبد. برای نمونه، در شرایط کمبود انرژی، نه مصرف بیرویه و نه خاموش کردن کامل امکانات، بلکه رعایت اعتدال و صرفهجویی عاقلانه، نمونهای از عقلانیت است.
عقلانیت؛ قطبنمای حرکت در مسیر درست
رئیس اندیشکده مطالعات انقلاب اسلامی دانشگاه طلوع مهر با تشبیه عقلانیت به قطبنما و جهتیاب گفت: همانگونه که انسان در گذشته برای یافتن مسیر در بیابان و دریا به ابزارهای جهتیابی نیاز داشت، در زندگی فردی و اجتماعی نیز به شاخصهایی نیاز دارد که مسیر درست را نشان دهد و مانع گرفتار شدن در افراط، تفریط و انحراف شود.
حجتالاسلام والمسلمین مهاجرنیا با اشاره به روایت «إنَّ الحسینَ مصباحُ الهدی و سفینةُ النجاة» اظهار کرد: پیامبر اکرم(ص) امام حسین(ع) را چراغ هدایت و کشتی نجات معرفی کرده است و این تعبیر، ناظر به شرایطی است که انسان در تاریکی و بحران، مسیر درست را نمیبیند و نیازمند راهنماست. از این منظر، امامت و هدایت دینی میتواند مسیر عقلانی انسان را در شرایط دشوار مشخص کند.
عدالت و اعتدال؛ از مؤلفههای عقلانیت دینی
وی عدالت و قسط را از مؤلفههای مهم عقلانیت دینی دانست و گفت: در نگاه قرآن، عقلانیت با این معنا ارتباط دارد که هر چیزی در جای خود قرار گیرد و حق هر فرد و مجموعهای متناسب با استحقاق او ادا شود.
حجتالاسلام والمسلمین مهاجرنیا با اشاره به آیه «لِیَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ» افزود: رسالت انبیا تنها این نیست که خودشان عدالت را برقرار کنند، بلکه آنان آمدهاند تا مردم را به رشد و آگاهی برسانند تا خود مردم برای برقراری قسط در جامعه قیام کنند. بنابراین، اصلاح جامعه از رشد عقلانیت افراد آغاز میشود و میتواند در نهایت به شکلگیری یک جامعه و تمدن مطلوب منجر شود.
دعوت قرآن به تعقل و تفکر
این استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به تکرار مفاهیمی همچون «تعقل» و «تفکر» در قرآن کریم، اظهار کرد: قرآن انسان را به استفاده از عقل و اندیشه دعوت میکند و بسیاری از آموزههای دینی با هدف تربیت انسان و رساندن او به یک زندگی متعادل ارائه شدهاند.
وی روزه را نمونهای از این موضوع دانست و گفت: در قرآن، روزه با هدف رسیدن انسان به تقوا مطرح شده است؛ بنابراین حتی عبادت نیز در منظومه دینی، دارای منطق تربیتی و عقلانی است و قرار است انسان را به «تراز» مطلوب برساند.
حضرت ابراهیم(ع)؛ نمونهای از دعوت عقلانی
حجتالاسلام والمسلمین مهاجرنیا در ادامه با اشاره به داستان حضرت ابراهیم(ع)، روش آن حضرت در مواجهه با بتپرستی را نمونهای از مواجهه عقلانی با انحراف فکری دانست و افزود: حضرت ابراهیم(ع) تلاش کرد مردم را به فکر کردن درباره باورهای خود وادارد و با استدلال، ناتوانی بتها را برای آنان آشکار کند.
وی تصریح کرد: تعبیر «أَفَلَا تَعْقِلُونَ» در این ماجرا نشان میدهد که یکی از مخاطبان اصلی دعوت انبیا، عقل انسان است و انسان باید بتواند با اندیشه و استدلال، راه درست را از مسیرهای انحرافی تشخیص دهد.
عقلانیت در حکمرانی؛ مدیریت فعالانه شرایط
رئیس اندیشکده مطالعات انقلاب اسلامی دانشگاه طلوع مهر در بخش دیگری از سخنان خود با تأکید بر پیوند عقلانیت و حکمرانی اظهار کرد: عقلانیت در عرصه حکمرانی به معنای انفعال و تسلیم شدن در برابر حوادث نیست؛ بلکه به معنای مدیریت فعالانه، برنامهریزی، محاسبه ظرفیتها و شناخت دقیق شرایط است.
وی افزود: در شرایط بحرانی باید واقعیتها را دید، تهدیدها را شناخت و بر اساس امکانات موجود تصمیم گرفت. عقلانیت به معنای انکار بحران یا دشمن نیست، بلکه شناخت دقیق شرایط و انتخاب راهی است که بتواند جامعه را از بحران عبور دهد.
نقد مردم؛ سنسور هشدار برای حکمرانی
حجتالاسلام والمسلمین مهاجرنیا همچنین نقد اجتماعی را یکی از ابزارهای مهم حکمرانی عقلانی دانست و گفت: انتقادهای مردم را میتوان به سنسورهای یک خودرو تشبیه کرد؛ سنسوری که هنگام نزدیک شدن خودرو به مانع هشدار میدهد. نقدهای جامعه نیز میتواند مشکلات و انحرافات را به مسئولان نشان دهد.
وی تأکید کرد: در حکمرانی عقلانی، منتقد سرکوب نمیشود، بلکه مورد تشویق قرار میگیرد و از نقد برای اصلاح امور استفاده میشود. جامعهای که بتواند نقدها را بشنود و از آنها برای اصلاح مسیر بهره بگیرد، امکان خطای کمتری خواهد داشت.
عقلانیت؛ حرکت، پویایی و مسئولیتپذیری
این استاد حوزه و دانشگاه در پایان، عقلانیت را با مفاهیمی همچون محاسبه، اخلاق، اعتدال، مسئولیتپذیری، توجه به مصلحت عمومی، شناخت واقعیت و حرکت و پویایی پیوند داد و گفت: عقلانیت توقف و انفعال نیست، بلکه حرکت آگاهانه در مسیر درست است.
وی خاطرنشان کرد: مسئول در جامعه اسلامی باید مصلحت عمومی و منافع جامعه را در نظر بگیرد و برای تأمین امنیت و آرامش مردم، مسئولیت خود را بهدرستی انجام دهد. عقلانیت دینی در نهایت به معنای فرار از واقعیت نیست؛ بلکه شناخت واقعیت، ایستادگی آگاهانه و انتخاب بهترین راه برای عبور از شرایط دشوار است.
انتهای پیام
نظر شما